«Αγωγή του πολίτη» ήταν το μάθημα που είχε ενταχθεί στο αναλυτικό πρόγραμμα εκπαίδευσης όταν ήμουν νέος. Κλείνοντας το 2025, αναλογίστηκα ότι σήμερα μοιάζει να μην υπάρχει το αντίστοιχο μάθημα στην εκπαίδευση. Και αυτό προβληματίζει, διότι εκπαίδευση σημαίνει αλλαγή — ενώ γύρω μας παρατηρούνται ολοένα και περισσότερες ανάγωγες συμπεριφορές πολιτών.

Πρόσφατα διαπίστωσα ότι είχε εκδοθεί από τον Οργανισμό Εκδόσεως Διδακτικών Βιβλίων, το 1978, το βιβλίο «Αγωγή του Πολίτη» για τη Γ΄ Γυμνασίου, το οποίο ψηφιοποιήθηκε από το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής. Πρόκειται για ένα εγχειρίδιο αντίστοιχο με εκείνο που είχα την ευκαιρία να γνωρίσω ως μαθητής τη δεκαετία του 1960.

Η «Αγωγή του Πολίτη» στην Ελλάδα αναφέρεται κυρίως στο εκπαιδευτικό αντικείμενο που στοχεύει στη διαμόρφωση συνειδητοποιημένων, υπεύθυνων και ενεργών πολιτών, με έμφαση στα δικαιώματα και τα καθήκοντα, στις αξίες της δημοκρατίας, στον (ιστορικά προσδιορισμένο) εθνικό προσανατολισμό και στην κοινωνική συμπεριφορά — όπως, για παράδειγμα, η κυκλοφοριακή αγωγή.

Όλα τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν ενσωματώσει την αγωγή του πολίτη στα σχολικά τους προγράμματα, σύμφωνα με έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (31/5/2012). Όπως είχε δηλώσει η τότε Επίτροπος Εκπαίδευσης, κα Ανδρούλλα Βασιλείου:
«Η αγωγή του πολίτη παρέχει στους μαθητές τις απαραίτητες γνώσεις, δεξιότητες και αξίες για την ενεργό συμμετοχή τους στην κοινωνία μας».

Στην αγωγή του πολίτη πρωταρχική θέση κατείχε ο σεβασμός προς τους άλλους πολίτες και ο σεβασμός της έννομης τάξης. Άλλωστε, οι νόμοι εκφράζουν την κοινωνική δυναμική μιας συγκεκριμένης χρονικής περιόδου και προβλέπεται θεσμικά η διαδικασία αλλαγής τους — ακόμη και το ίδιο το Σύνταγμα μπορεί να αναθεωρηθεί. Εκείνο που δεν προβλέπεται να καταργηθεί είναι ο σεβασμός προς τον συνάνθρωπο· κι όμως, αυτός καταργείται καθημερινά στην πράξη.

Σήμερα βρισκόμαστε αντιμέτωποι με τη βίαιη καταστρατήγηση και καταπάτηση του σεβασμού και της ελευθερίας των συμπολιτών μας: από παράνομους κακοποιούς, από ιδιόμορφα οργανωμένους «αναρχικούς», από οργανωμένες πολιτικές ιδεολογίες, από επιλεκτικά αγανακτισμένους πολίτες, από αδρανείς δημόσιους λειτουργούς, από ενθουσιώδεις ακτιβιστές, από «διαδικαστικολόγους», από αμελείς συμπολίτες, από σφετεριστές της δημοσιότητας — και η λίστα δεν έχει τέλος.

Κάθε Έλληνας πολίτης έχει τη δυνατότητα ελεύθερης συλλογικής έκφρασης, είτε μέσω Οργανώσεων της Κοινωνίας των Πολιτών είτε μέσω κινηματικών μορφών δράσης.
Οι νόμιμα αναγνωρισμένες συλλογικές δομές λειτουργούν βάσει καταστατικού, το οποίο υπογράφεται από επώνυμους πολίτες με στοιχεία ταυτότητας και προβλέπει σαφείς διαδικασίες: εκλογές, γενικές συνελεύσεις, λήψη αποφάσεων, υλοποίηση αυτών από το Διοικητικό Συμβούλιο και εκπροσώπηση αποκλειστικά των μελών.

Αντίστοιχα, οι κινηματικού χαρακτήρα συλλογικότητες, παρότι δεν διαθέτουν πάγιες δομές, οφείλουν —σύμφωνα με την έννομη τάξη— να καταγράφουν τις αποφάσεις τους, να ορίζουν συγκεκριμένους εκπροσώπους για συγκεκριμένα ζητήματα και να συνυπογράφουν τα κείμενα που εκφράζουν αποκλειστικά τους συμμετέχοντες πολίτες.

Όλα τα παραπάνω προβλέπονται από την ελληνική έννομη τάξη. Οι νόμοι μπορούν να αλλάξουν, αλλά μέχρι να αλλάξουν ισχύουν.
Οι εκλεγμένοι από τους Έλληνες πολίτες βουλευτές νομοθετούν. Η εκλεγμένη κυβέρνηση, με τη συνδρομή της δημόσιας διοίκησης, εφαρμόζει τους νόμους, ενώ η Δικαιοσύνη κρίνει βάσει της νομοθεσίας, της ηθικής και της κοινωνικής ανοχής.

Κλείνοντας το 2025, αισθάνομαι έντονη αγανάκτηση και οργή: τόσο από την απαράδεκτη αβελτηρία της Δημόσιας Διοίκησης στην εφαρμογή των νόμων και αποφάσεων —ή, αντίθετα, από τον αυταρχισμό επιβολής εξοντωτικών διοικητικών ποινών— όσο και από την κατάλυση της ελευθερίας και του σεβασμού μου από ανοργάνωτες ομάδες, που συχνά υπερβαίνουν ακόμη και τα όρια της κοινωνικής ανοχής. Επιπλέον, η μακρόχρονη εμπλοκή σε δικονομικές διαδικασίες ισοδυναμεί σχεδόν με άρνηση απονομής δικαιοσύνης.

Κι όμως, το φως του ζωοδότη ήλιου αρχίζει και πάλι να αυξάνεται καθημερινά, φέρνοντας ελπίδα. Η νέα χρονιά γεννά προσδοκίες για ένα καλύτερο 2026.
Ίσως το μόνο απολύτως σίγουρο που μπορεί να μας κάνει πιο ανθρώπινους —και ίσως πιο ευτυχισμένους— είναι η αγάπη.

Όπως καταγράφει ο Απόστολος Παύλος στην Α΄ Επιστολή προς Κορινθίους:

«Κι αν τις γλώσσες των ανθρώπων μιλώ και των αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη, έγινα χαλκός που ηχεί ή κύμβαλο που αλαλάζει…
Η αγάπη είναι μακρόθυμη, είναι αγαθή…
Πάντα στέγει, πάντα πιστεύει, πάντα ελπίζει, πάντα υπομένει.
Η αγάπη ποτέ δεν εκπίπτει…
Τώρα μένει η πίστη, η ελπίδα, η αγάπη· μεγαλύτερη όμως από αυτές είναι η αγάπη».

Καλύτερο 2026.

Για την καταγραφή:
Δημήτρης Μιχαηλίδης
ΑγροΝέα – AgroBus

Share this post